SIBO’nun 7 Belirtisi: Nedenleri, Testi ve Tedavisi

SIBO (Small Intestinal Bacterial Overgrowth), ince bağırsakta bakteri sayısının normalin üzerine çıkması ve bu bakterilerin sindirim belirtilerine yol açmasıdır. Türkçede “ince bağırsakta aşırı bakteri çoğalması” olarak da bilinir. Muayenehanemde en sık duyduğum cümlelerden biri şudur: “Ne yesem şişiyorum, akşama doğru karnım balon gibi oluyor.” Bu şikâyetin pek çok nedeni var; SIBO bunlardan yalnızca biri. Ama gözden kaçtığında hasta yıllarca “hassas bağırsak” tanısıyla dolaşabiliyor.

Bu yazıda SIBO belirtilerini yedi başlıkta topladım; ardından SIBO’nun ne olduğunu, nasıl test edildiğini ve tedavide bilimsel kanıtın bugün nerede durduğunu anlatacağım. Obezite cerrahı olarak özellikle bir konuya ayrıca değineceğim: kilo, ameliyat ve ilaç tedavilerinin SIBO ile ilişkisi.

SIBO Nedir?

Sindirim kanalımızda trilyonlarca bakteri yaşar, ama bu bakteriler eşit dağılmaz. Büyük çoğunluğu kalın bağırsaktadır. İnce bağırsak ise besinlerin emildiği bölgedir ve burada bakteri sayısı görece düşük tutulur. Vücut bu dengeyi birkaç savunma hattıyla korur:

• Mide asidi: Yutulan bakterilerin önemli bir kısmını etkisiz hâle getirir.
• Bağırsak hareketleri: Özellikle açlık dönemlerinde ince bağırsağı düzenli olarak “süpüren” hareket dalgaları, bakterilerin bir yerde birikmesini önler.
• İleoçekal kapak: İnce ve kalın bağırsak arasındaki bu kapak, kalın bağırsak bakterilerinin geri kaçmasını sınırlar.
• Safra, pankreas salgıları ve bağışıklık sistemi: Bakteri çoğalmasını kimyasal ve bağışıklık yoluyla baskılar.

Bu savunma hatlarından biri ya da birkaçı zayıfladığında bakteriler ince bağırsakta çoğalmaya başlar. Amerikan Gastroenteroloji Derneği’nin (ACG) 2020 kılavuzu SIBO’yu, ince bağırsakta aşırı sayıda bakteri bulunması ve bunun sindirim belirtilerine yol açması olarak tanımlar. Çoğalan bakteriler yediğimiz karbonhidratları sindirilmeden önce mayalandırır (fermente eder), hidrojen ve metan gibi gazlar üretir. Şişkinlik ve gazın temel kaynağı budur. Bakteriler ayrıca safra asitlerini bozabilir, bağırsak yüzeyini etkileyebilir ve B12 vitamini gibi besinleri tüketebilir.

Son yıllarda bir ayrım daha öne çıktı: Nefes testinde yüksek metan saptanan tablolarda sorumlu olan çoğu zaman bakteri değil, “arke” adı verilen metan üreten mikroorganizmalardır. ACG kılavuzu bu tabloyu ayrı bir başlık olarak, bağırsakta metan üretici mikroorganizma fazlalığı (IMO) diye adlandırır. Metan, bağırsak hareketlerini yavaşlatabildiği için bu hastalarda kabızlık daha belirgindir. Bu yüzden SIBO belirtileri, hangi gazın baskın olduğuna göre kişiden kişiye farklılık gösterir.

SIBO Belirtileri: En Sık Görülen 7 Belirti

SIBO belirtileri özgül değildir; yani başka birçok sindirim hastalığında da görülebilir. Yine de aşağıdaki SIBO belirtileri bir arada ve uzun süredir varsa SIBO akla gelmelidir:

1. Karın şişkinliği

En sık belirtidir. Tipik olarak yemekten kısa süre sonra başlar, gün içinde artar ve akşam pantolonun düğmesini açtıracak kadar belirginleşebilir. Sabah karın daha düz olur.

2. Aşırı gaz

Fermentasyonun doğal sonucu olarak gaz çıkarma sıklığı artar. Özellikle baklagiller, soğan, sarımsak ve bazı meyvelerden sonra belirginleşir.

3. Karın ağrısı ve kramp

Gazın bağırsak duvarını germesine bağlı, yer değiştiren, kramp tarzı ağrılar görülebilir.

4. İshal

Hidrojen baskın SIBO’da daha sık görülür. Bakterilerin safra asitlerini bozması yağ emilimini de etkileyebilir; dışkı yağlı, kokulu ve klozete yapışan yapıda olabilir.

5. Kabızlık

Metan baskın tablolarda öne çıkar. Bir meta-analizde metan pozitifliğinin, kabızlık baskın irritabl bağırsak sendromunda (IBS-C) ishal baskın tipe göre yaklaşık üç kat daha sık olduğu bildirilmiştir.

6. Geğirme ve bulantı

Üst karında dolgunluk, geğirme ve hafif bulantı da eşlik edebilir. Reflü ilaçlarına rağmen geçmeyen şikâyetlerde SIBO’nun rolü araştırılmaktadır.

7. Yorgunluk ve vitamin eksiklikleri

Uzun süren SIBO’da bakteriler B12 vitaminini tüketebilir; yağ emiliminin bozulmasıyla A, D, E ve K vitaminleri düşebilir. Halsizlik, demir veya B12 eksikliği, açıklanamayan kilo kaybı bu tablonun parçası olabilir. İlginç bir ipucu: Bakteriler folat ürettiği için SIBO’da kan folat düzeyi bazen normalin üzerinde bulunur.

SIBO Neden Olur, Kimler Risk Altında?

SIBO çoğu zaman tek başına bir hastalık değil, başka bir sorunun sonucudur. SIBO belirtileri yaşayan birinde ilk soru bu zeminin ne olduğudur. Bu yüzden tedavide “neden oluştu?” sorusu en az “nasıl yok ederiz?” kadar önemlidir.

Bağırsak hareketlerinin yavaşlaması

Uzun süreli diyabet (sinir hasarıyla birlikte), tiroid bezinin az çalışması (hipotiroidi), Parkinson hastalığı ve skleroderma gibi bağ dokusu hastalıkları ince bağırsağın temizleme hareketlerini zayıflatır. Bir meta-analizde sistemik skleroz hastalarının yaklaşık yüzde 40’ında SIBO saptanmıştır.

Anatomik değişiklikler ve ameliyatlar

Bağırsak yapışıklıkları, darlıklar, divertiküller ve sindirim kanalının yeniden düzenlendiği ameliyatlar (özellikle gastrik bypass) bakterilerin birikebileceği alanlar oluşturur. Bu konuyu bir sonraki bölümde ayrıca ele alacağım.

Mide asidinin baskılanması

Mide koruyucu olarak bilinen proton pompası inhibitörleri (PPI) mide asidini azaltır. Randomize çalışmaları birleştiren 2025 tarihli bir analiz, PPI kullananlarda SIBO’nun daha sık olabileceğini, ancak verinin sınırlı olduğunu belirtmiştir. Türkiye’de mide koruyucuların yaygın ve çoğu zaman uzun süreli kullanıldığını düşünürsek, bu ilaçların gerçekten gerekli olup olmadığını hekimle birlikte gözden geçirmek mantıklıdır. İlacı kendi başınıza kesmeyin.

Helicobacter pylori

Ülkemizde sık görülen mide bakterisi H. pylori ile SIBO arasında da bağlantı bildirilmiştir. Sekiz çalışmanın birleştirildiği bir meta-analizde H. pylori enfeksiyonu olanlarda SIBO olasılığı yaklaşık 1,8 kat yüksek bulunmuştur.

İrritabl bağırsak sendromu (IBS)

IBS tanısı almış hastaların önemli bir kısmında nefes testi pozitif çıkar. Ancak oran kullanılan teste göre çok değişir: Bir meta-analizde laktuloz testiyle yüzde 49, glukoz testiyle yüzde 19 bulunmuştur. Bu fark, laktuloz testinin yanlış pozitifliğe daha açık olmasıyla da ilişkilidir.

Diğer durumlar

İleri yaş, çölyak hastalığı, kronik pankreatit, karaciğer sirozu ve bağışıklık yetmezlikleri de risk faktörleri arasında sayılır.

Obezite, Bariatrik Cerrahi ve SIBO

Obezite ile SIBO arasındaki ilişki, her gün obezite hastalarıyla çalışan biri olarak beni en çok ilgilendiren kısım. Burada kanıtı olduğundan büyük ya da küçük göstermemek gerekiyor.

Obezite tek başına riski artırıyor mu?

Beş çalışmanın birleştirildiği bir meta-analizde obezitesi olan bireylerde SIBO riski yaklaşık iki kat yüksek bulunmuş, ancak bu fark istatistiksel anlamlılığa ulaşmamıştır. Yalnızca Batı ülkelerindeki çalışmalar alındığında risk yaklaşık üç kat ve anlamlı çıkmıştır. Yani bir ilişki olabilir, ama kesin değildir. Fransa’da gastrik bypass öncesi hastaların incelendiği prospektif bir çalışmada ameliyat öncesi SIBO sıklığı yüzde 17,6 olarak bildirilmiştir.

Gastrik bypass sonrası SIBO

Asıl belirgin tablo, Roux-en-Y gastrik bypass gibi ince bağırsağın yeniden düzenlendiği ameliyatlardan sonra ortaya çıkar. Sekiz çalışmayı ve 893 hastayı kapsayan bir meta-analizde SIBO sıklığı ameliyattan sonraki ilk üç yılda yüzde 29, üç yıldan sonra yüzde 53 bulunmuştur. Aynı Fransız çalışmasında ameliyattan 24 ay sonra hastaların yüzde 89,5’inde glukoz nefes testi pozitif çıkmış ve bu durum yağlı ishalle ilişkilendirilmiştir. Slovenya’dan bir çalışmada bypass sonrası hastaların yüzde 43’ünde test pozitiftir.

Amerikan Metabolik ve Bariatrik Cerrahi Derneği (ASMBS), gastrik bypass sonrası kronik karın ağrısının nedenleri arasında SIBO’yu da sayar. Bypass sonrası şişkinlik, ishal, yağlı dışkı veya açıklanamayan vitamin eksikliği gibi SIBO belirtileri yaşayan bir hastada SIBO mutlaka değerlendirilmelidir. Burada bir uyarı da eklemeliyim: Bypass sonrası besinler bağırsakta daha hızlı ilerlediği için nefes testi yanlış pozitif sonuç verebilir; sonucu deneyimli bir hekimin yorumlaması önemlidir.

Tüp mide sonrası durum

Tüp mide ameliyatında ince bağırsağın yapısı değişmez. Bu nedenle bypass türü ameliyatlara göre SIBO açısından daha az veri vardır ve risk mekanizması farklıdır. Yine de ameliyat sonrası mide koruyucu kullanımı ve yeme düzenindeki değişiklikler katkıda bulunabilir. Belirti varsa tüp mide hastalarında da değerlendirme yapılmalıdır. Hangi ameliyatın size uygun olduğunu merak ediyorsanız tüp mide ameliyatı ve obezite cerrahisi sayfalarıma göz atabilirsiniz.

GLP-1 ilaçları ve SIBO

Semaglutid ve tirzepatid gibi GLP-1 grubu ilaçlar mide boşalmasını yavaşlatır. Teorik olarak bunun sindirim kanalındaki hareketleri ve bakteri dengesini etkileyebileceği düşünülebilir. Ancak bugün için GLP-1 ilaçlarının SIBO’ya yol açtığını gösteren güçlü bir çalışma yoktur. Öte yandan ilacın sindirim yan etkileri ile SIBO belirtileri birbirine çok benzeyebilir. GLP-1 tedavisi sırasında geçmeyen şişkinlik, kükürt kokulu geğirme veya ishal yaşıyorsanız bunu ilacın beklenen yan etkisi olarak geçiştirmeden hekiminizle konuşun; doz düzenlemesi mi gerekiyor, yoksa başka bir neden mi var, birlikte değerlendirilmelidir.

SIBO Nasıl Teşhis Edilir? Nefes Testi

SIBO belirtileri tek başına tanı koydurmaz. SIBO’yu kesin olarak göstermenin yolu, endoskopiyle ince bağırsaktan sıvı alıp bakteri sayısını ölçmektir. ACG kılavuzu, bu sıvıda mililitre başına 1000 ve üzeri bakteri kolonisi saptanmasını tanı ölçütü olarak kabul eder. Ancak bu yöntem zahmetli olduğu için günlük pratikte yerini büyük ölçüde nefes testine bırakmıştır.

Nefes testi nasıl yapılır?

Hastaya şekerli bir solüsyon içirilir ve belirli aralıklarla verilen nefes örneklerinde hidrojen ve metan ölçülür. İnce bağırsakta fazla bakteri varsa şekeri erken saatlerde mayalandırır ve nefesteki gaz düzeyi yükselir. Kuzey Amerika Uzlaşı Raporu’na göre:

• Glukoz için 75 gram, laktuloz için 10 gram kullanılır.
• İlk 90 dakika içinde hidrojenin başlangıca göre en az 20 ppm yükselmesi SIBO açısından pozitif kabul edilir.
• Herhangi bir anda metanın 10 ppm veya üzerinde olması metan pozitifliği olarak değerlendirilir.

Glukoz mu, laktuloz mu?

Teste hazırlık

Testin güvenilirliği hazırlığa çok bağlıdır. Genel kural olarak test öncesi yaklaşık dört hafta antibiyotik kullanılmamış olmalı, bir gün önce az fermente olan sade bir diyet uygulanmalı, 8 ila 12 saat aç kalınmalı, test sırasında sigara içilmemeli ve egzersiz yapılmamalıdır. Laksatif ve bazı ilaçların kesilmesi gerekip gerekmediğine hekiminiz karar verir.

Türkiye’den bir veri

İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi Gastroenteroloji Bilim Dalı’ndan araştırmacılar 2026’da yayımladıkları çalışmada, laktuloz nefes testiyle saptanan ince bağırsak bakteri çoğalmasının tedaviye dirençli reflü hastalığını öngörebileceğini bildirmiştir. Bu, reflü ilaçlarına yanıt vermeyen hastalarda SIBO’nun da düşünülmesi gerektiğine işaret eden yerel bir veridir. Nefes testi ülkemizde her merkezde yapılmamaktadır; testin yapılacağı merkez ve yorumu konusunda hekiminize danışın.

Kan tahlilleri

Nefes testi tek başına yeterli değildir. Hemogram, B12 vitamini, folat, ferritin, D vitamini, tiroid fonksiyonları ve gerekirse çölyak testleri tabloyu tamamlar. Benzer belirtiler veren diğer hastalıkları ayırt etmek için dışkı testleri ve endoskopi de gerekebilir.

SIBO Tedavisi

SIBO tedavisinin üç ayağı vardır: altta yatan nedeni düzeltmek, aşırı çoğalan mikroorganizmaları azaltmak ve beslenme durumunu desteklemek. Yalnızca ikincisine odaklanan tedaviler genellikle kısa süreli rahatlama sağlar. Amaç yalnızca SIBO belirtilerini bastırmak değil, tekrarlamasını önlemektir.

Antibiyotik tedavisi

En çok çalışılan ilaç, bağırsaktan çok az emilen bir antibiyotik olan rifaksimindir. 32 çalışmayı ve 1331 hastayı kapsayan bir meta-analizde rifaksimin ile SIBO’nun yaklaşık yüzde 71 oranında ortadan kalktığı, yan etki oranının yüzde 4,6 olduğu bildirilmiştir. Ancak aynı yazarlar çalışmaların kalitesinin genel olarak düşük olduğunu vurgular. 2026 tarihli kapsamlı bir derleme de rifaksimin çalışmalarının çoğunda kontrol grubu bulunmadığını ve küçük randomize çalışmaların çelişkili sonuçlar verdiğini hatırlatır. Yani rifaksimin bugün için en sık kullanılan seçenektir, ama mucize ilaç değildir.

Metan baskın tablolarda tek ilaç yerine kombinasyon tedaviler, ishal ve yağ emilim bozukluğu olan bypass hastalarında ise farklı antibiyotik seçenekleri gündeme gelebilir. Hangi ilacın, hangi dozda ve ne kadar süre kullanılacağı tamamen hekim kararıdır.

Bitkisel antimikrobiyaller

SIBO denince internette en çok konuşulan konulardan biri bitkisel kürlerdir. ABD’de bir referans merkezinden yapılan çalışmada dört haftalık bitkisel tedavi alan hastaların yüzde 46’sında, rifaksimin alanların yüzde 34’ünde kontrol nefes testi negatifleşmiştir. Bu fark istatistiksel olarak anlamlı değildir; çalışma randomize de değildir. Dolayısıyla bitkisel tedavilerin “en az antibiyotik kadar etkili” olduğu iddiası umut vericidir, ama henüz güçlü kanıta dayanmaz. Ayrıca bitkisel ürünlerin içerik ve doz standardı her zaman güvenilir değildir.

Probiyotikler

Probiyotiklerin yeri tartışmalıdır. Bazı randomize çalışmalarda belirli probiyotik suşlarının SIBO’yu azaltabildiği görülmüştür, ancak her probiyotik aynı etkiyi göstermez ve bazı hastalarda şişkinliği artırabilir. Bu nedenle “her SIBO hastasına probiyotik” yaklaşımı doğru değildir; suş seçimi kişiye göre yapılmalıdır.

Bağırsak hareketini destekleyen tedaviler

Hareket bozukluğu olan hastalarda, tedavi sonrası nüksü azaltmak amacıyla bağırsak hareketini düzenleyen ilaçlar kullanılabilir. Diyabetin iyi kontrolü ve hipotiroidinin tedavisi de bu açıdan kritik önemdedir.

Eksikliklerin yerine konması

B12, demir, D vitamini ve diğer eksiklikler laboratuvar sonuçlarına göre tamamlanmalıdır. Özellikle bariatrik cerrahi geçirmiş hastalarda vitamin takibi zaten tedavinin rutin bir parçasıdır.

SIBO’da Beslenme

Beslenme SIBO’yu tek başına tedavi etmez, ama SIBO belirtileri kontrol altına alınırken önemli bir yardımcıdır. En sık kullanılan yaklaşım, kolay fermente olan karbonhidratların (FODMAP) geçici olarak azaltıldığı düşük FODMAP diyetidir.

Burada üç noktanın altını çizmek istiyorum. Birincisi, bu diyet kalıcı değildir; genellikle birkaç haftalık kısıtlamanın ardından besinler kontrollü olarak yeniden eklenir. Uzun süreli kısıtlama bağırsak florasını yoksullaştırabilir ve beslenme yetersizliğine yol açabilir. İkincisi, diyetin bir diyetisyen eşliğinde yapılması idealdir. Üçüncüsü, sürekli atıştırmak yerine öğünler arasında yaklaşık dört saatlik aralar bırakmak, ince bağırsağın açlık dönemindeki temizleme hareketlerine fırsat tanır.

Bağırsak sağlığına bütüncül bir bakış açısıyla yaklaşmak istiyorsanız fonksiyonel tıp yaklaşımımı anlattığım sayfayı da okuyabilirsiniz. Bağırsak, metabolizma ve kilo ilişkisine dair kısa videolar için YouTube kanalım Cerrah ve Ötesi‘ni takip edebilirsiniz.

SIBO Neden Tekrarlar?

SIBO’nun en can sıkıcı özelliği, tedaviden sonra tekrarlayabilmesidir. Bunun en sık nedeni, SIBO’yu ortaya çıkaran zeminin değişmemesidir: Bağırsak hareketleri hâlâ yavaşsa, anatomik bir sorun sürüyorsa ya da gereksiz mide koruyucu kullanımı devam ediyorsa bakteriler yeniden çoğalır.

Tekrarlama riskini azaltmak için:

• Altta yatan hastalık (diyabet, hipotiroidi, H. pylori vb.) tedavi edilmeli,
• Kullanılan ilaçlar, özellikle mide koruyucular, hekimle gözden geçirilmeli,
• Öğün düzeni ve beslenme kalıcı olarak dengelenmeli,
• Gerekirse bağırsak hareketini destekleyen tedaviler planlanmalı,
• SIBO belirtileri geri döndüğünde tekrar tekrar kör antibiyotik kullanmak yerine yeniden değerlendirme yapılmalıdır.

Ne Zaman Doktora Gitmelisiniz?

Şişkinlik, gaz ve dışkılama alışkanlığında değişiklik gibi SIBO belirtileri birkaç haftadan uzun sürüyorsa bir hekime başvurmanız yerinde olur. Şu durumlarda ise beklemeden değerlendirme gerekir:

• İstemsiz kilo kaybı,
• Dışkıda kan veya siyah renkli dışkı,
• Gece uykudan uyandıran ishal ya da ağrı,
• Kansızlık, belirgin halsizlik,
• Ailede kolon kanseri, çölyak veya iltihabi bağırsak hastalığı öyküsü,
• 50 yaş üzerinde yeni başlayan bağırsak şikâyetleri,
• Gastrik bypass sonrası yağlı ishal veya ilerleyici vitamin eksiklikleri.

Bu belirtiler SIBO dışındaki, daha ciddi hastalıkların habercisi olabilir ve öncelikle onların dışlanması gerekir.

Sık Sorulan Sorular

SIBO belirtileri nelerdir?

En sık SIBO belirtileri karın şişkinliği, aşırı gaz, kramp tarzı karın ağrısı, ishal, kabızlık, geğirme ve bulantı ile yorgunluk ve vitamin eksiklikleridir. Bu belirtiler başka sindirim hastalıklarında da görüldüğü için tanı nefes testi ve hekim değerlendirmesiyle konur.

SIBO kendiliğinden geçer mi?

Hafif tablolarda belirtiler dalgalanabilir, ancak altta yatan neden düzeltilmeden SIBO’nun kalıcı olarak kendiliğinden geçmesi beklenmez. Belirtileriniz haftalardır sürüyorsa değerlendirme yaptırmanız önerilir.

SIBO testi nerede ve nasıl yapılır?

SIBO testi genellikle gastroenteroloji birimlerinde, glukoz veya laktuloz ile yapılan hidrojen-metan nefes testi şeklinde uygulanır. Test 2 ila 3 saat sürer, ağrısızdır ve öncesinde antibiyotiksiz bir dönem, özel bir diyet ve açlık gerektirir.

SIBO ile IBS aynı şey mi?

Hayır. IBS bir belirti kümesine dayanan fonksiyonel bir tanıdır; SIBO ise ince bağırsakta ölçülebilir bir bakteri çoğalmasıdır. IBS hastalarının bir kısmında SIBO bulunur ve bu hastalarda SIBO tedavisi belirtileri hafifletebilir.

SIBO kilo almaya neden olur mu?

SIBO’nun doğrudan kilo aldırdığını gösteren güçlü bir kanıt yoktur. Aksine ileri tablolarda emilim bozukluğuna bağlı kilo kaybı görülebilir. Obezite ile SIBO arasında olası bir ilişki bildirilmiştir, ancak neden-sonuç ilişkisi netleşmemiştir.

Obezite ameliyatından sonra SIBO olur mu?

Özellikle Roux-en-Y gastrik bypass sonrası SIBO sık görülür; bir meta-analizde üç yıldan sonra bu oran yüzde 53’e ulaşmıştır. Tüp mide sonrası ise daha az veri vardır. Ameliyat sonrası şişkinlik, ishal veya vitamin eksikliği varsa cerrahınıza bilgi vermelisiniz.

Probiyotik SIBO’ya iyi gelir mi?

Bazı probiyotik suşları çalışmalarda yarar göstermiştir, ancak etki suşa ve kişiye göre değişir; bazı hastalarda şişkinliği artırabilir. Probiyotik seçimi hekim veya diyetisyen önerisiyle yapılmalıdır.

SIBO tedavisi ne kadar sürer?

Antibiyotik veya antimikrobiyal tedavi genellikle 2 ila 4 hafta sürer. Ancak beslenme düzenlemesi, altta yatan nedenin tedavisi ve nüks takibiyle birlikte toplam süreç birkaç ayı bulabilir.

Kaynaklar

1. Pimentel M, Saad RJ, Long MD, Rao SSC. ACG Clinical Guideline: Small Intestinal Bacterial Overgrowth. Am J Gastroenterol. 2020;115(2):165-178. doi:10.14309/ajg.0000000000000501
2. Rezaie A, Buresi M, Lembo A, et al. Hydrogen and Methane-Based Breath Testing in Gastrointestinal Disorders: The North American Consensus. Am J Gastroenterol. 2017;112(5):775-784. doi:10.1038/ajg.2017.46
3. Gatta L, Scarpignato C. Systematic review with meta-analysis: rifaximin is effective and safe for the treatment of small intestine bacterial overgrowth. Aliment Pharmacol Ther. 2017;45(5):604-616. doi:10.1111/apt.13928
4. Maslennikov R, Agarkova V, Poluektova E, et al. Treatment of Small Intestinal Bacterial Overgrowth (SIBO) in Gastrointestinal, Hepatic, Endocrine, Neurological, and Postoperative Diseases: A Comprehensive Narrative Review. Med Sci (Basel). 2026;14(2):300. doi:10.3390/medsci14020300
5. Chedid V, Dhalla S, Clarke JO, et al. Herbal therapy is equivalent to rifaximin for the treatment of small intestinal bacterial overgrowth. Glob Adv Health Med. 2014;3(3):16-24. doi:10.7453/gahmj.2014.019
6. Poon D, Law GR, Major G, Andreyev HJN. A systematic review and meta-analysis on the prevalence of non-malignant, organic gastrointestinal disorders misdiagnosed as irritable bowel syndrome. Sci Rep. 2022;12(1):1949. doi:10.1038/s41598-022-05933-1
7. Gandhi A, Shah A, Jones MP, et al. Methane positive small intestinal bacterial overgrowth in inflammatory bowel disease and irritable bowel syndrome: A systematic review and meta-analysis. Gut Microbes. 2021;13(1):1933313. doi:10.1080/19490976.2021.1933313
8. Wijarnpreecha K, Werlang ME, Watthanasuntorn K, et al. Obesity and Risk of Small Intestine Bacterial Overgrowth: A Systematic Review and Meta-Analysis. Dig Dis Sci. 2020;65(5):1414-1422. doi:10.1007/s10620-019-05887-x
9. Kitaghenda FK, Hong J, Shao Y, et al. The Prevalence of Small Intestinal Bacterial Overgrowth After Roux-en-Y Gastric Bypass (RYGB): a Systematic Review and Meta-analysis. Obes Surg. 2024;34(1):250-257. doi:10.1007/s11695-023-06974-9
10. Florent V, Dennetiere S, Gaudrat B, et al. Prospective Monitoring of Small Intestinal Bacterial Overgrowth After Gastric Bypass: Clinical, Biological, and Gas Chromatographic Aspects. Obes Surg. 2024;34(3):947-958. doi:10.1007/s11695-024-07080-0
11. Novljan U, Pintar T. Small Intestinal Bacterial Overgrowth in Patients with Roux-en-Y Gastric Bypass and One-Anastomosis Gastric Bypass. Obes Surg. 2022;32(12):4102-4109. doi:10.1007/s11695-022-06299-z
12. Oviedo RJ, Altieri MS, Aylward L, et al. Diagnosis and treatment options for chronic abdominal pain after Roux-en-Y gastric bypass. Surg Obes Relat Dis. 2026;22(3):309-316. doi:10.1016/j.soard.2025.11.019
13. Floria DE, Obeidat M, Váncsa S, et al. Proton pump inhibitors are not associated with an increased risk of Clostridioides difficile infection: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Gut Microbes. 2025;17(1):2562341. doi:10.1080/19490976.2025.2562341
14. Liao L, Su BB, Xu SP. Helicobacter pylori infection and small intestinal bacterial overgrowth: a systematic review and meta-analysis. BMC Microbiol. 2023;23(1):386. doi:10.1186/s12866-023-03063-w
15. Shah A, Pakeerathan V, Jones MP, et al. Small Intestinal Bacterial Overgrowth Complicating Gastrointestinal Manifestations of Systemic Sclerosis: A Systematic Review and Meta-analysis. J Neurogastroenterol Motil. 2023;29(2):132-144. doi:10.5056/jnm22168
16. Telli P, Rustamzada A, Çavuş B. The Lactulose Breath Test can Predict Refractory Gastroesophageal Reflux Disease by Measuring Bacterial Overgrowth in the Small Intestine. J Clin Gastroenterol. 2026;60(3):296-297. doi:10.1097/MCG.0000000000002226