Helikobakter Pilori Nedir? Belirtileri, 4 Test Yöntemi ve Tedavisi

Helikobakter pilori (Helicobacter pylori, kısaca H. pylori), mide asidine dayanıklı, spiral biçimli bir bakteridir ve midenin iç yüzeyini kaplayan mukus tabakasına yerleşerek kronik mide iltihabına (gastrite) yol açar. Halk arasında “mide mikrobu” olarak da bilinir. Muayenehanede en sık duyduğum sorulardan biri şudur: “Hocam, testim pozitif çıktı, şimdi ne olacak?” Bu yazıda helikobakter pilori belirtilerinden test yöntemlerine, tedavinin neden eskisi kadar kolay olmadığından obezite cerrahisi öncesi taramanın önemine kadar merak edilenleri, güncel kılavuzlar ışığında sade bir dille ele alıyorum.

Helikobakter Pilori Nedir?

Uzun yıllar boyunca mide ülserinin stres, baharatlı yemek ve fazla asit yüzünden oluştuğu düşünüldü. 1980’lerin başında iki Avustralyalı araştırmacı, Barry Marshall ve Robin Warren, ülserli hastaların midesinde spiral şekilli bir bakteri buldu. Marshall, bakteriyi kendisi içerek gastrit geliştiğini gösterdi. Bu keşif tıbbın ülsere bakışını değiştirdi ve 2005 yılında Nobel Tıp Ödülü’yle sonuçlandı.

Bugün bu bakteri, Dünya Sağlık Örgütü’ne bağlı Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı (IARC) tarafından mide kanseri için birinci grup kanserojen olarak sınıflandırılmaktadır. 2022’de yayımlanan Maastricht VI/Florence uzlaşı raporu ise bu enfeksiyonu, belirti verip vermemesinden bağımsız olarak “bulaşıcı bir hastalık” olarak tanımlar ve kural olarak tespit edilen her enfeksiyonun tedavi edilmesini önerir.

Mide asidinde nasıl yaşayabiliyor?

Midenin içi, çoğu mikrobu birkaç dakikada öldürecek kadar asidiktir. H. pylori bu ortamda hayatta kalmak için üreaz adlı bir enzim üretir. Üreaz, midedeki üreyi parçalayarak amonyak açığa çıkarır ve bakterinin çevresinde küçük bir “nötr bölge” oluşturur. Bakteri ayrıca kamçıları sayesinde mukus tabakasının derinine, asidin daha az olduğu mide hücrelerinin yüzeyine yüzer. Bu üreaz enzimi, birazdan anlatacağım üre nefes testinin de temelini oluşturur.

Türkiye’de Helikobakter Pilori Ne Kadar Yaygın?

2017’de Gastroenterology dergisinde yayımlanan büyük bir meta-analize göre dünyada yaklaşık 4,4 milyar kişi bu bakteriyi taşımaktadır; yani dünya nüfusunun yarısından fazlası. Oranlar ülkeden ülkeye büyük farklılık gösterir: İsviçre’de yaklaşık yüzde 19 iken bazı Afrika ülkelerinde yüzde 85’in üzerine çıkar.

Türkiye bu tabloda yüksek yaygınlıklı ülkeler arasındadır. 55 ilden 4.622 yetişkinin üre nefes testiyle tarandığı ulusal ölçekli çalışmada helikobakter pilori sıklığı yüzde 82,5 bulunmuştur. Erkeklerde oran daha yüksekken, meyve üretiminin yoğun olduğu güney bölgelerimizde daha düşük saptanmıştır. Eğitim düzeyi, içme suyu kaynağı ve yaşanan bölge de riski etkileyen faktörler arasında yer almıştır.

Daha yeni veriler bir miktar düşüş olduğunu düşündürüyor. 2026’da Turkish Journal of Gastroenterology’de yayımlanan, endoskopi yapılan yaşlı hastaları içeren bir çalışmada oran yüzde 56,3 bulunmuştur. Yine de ülkemizde her iki yetişkinden en az birinin bu bakteriyi taşıdığını söylemek gerçekçidir.

Helikobakter Pilori Nasıl Bulaşır?

Bulaşma yolu tam olarak netleşmemiş olsa da en çok kabul gören görüş, bakterinin ağız yoluyla insandan insana geçtiğidir. Enfeksiyon çoğunlukla çocukluk çağında, genellikle aile içinde alınır ve tedavi edilmezse ömür boyu sürer. Riski artıran durumlar şunlardır:

• Kalabalık ev ortamı ve aynı odayı paylaşan çok sayıda kişi
• Arıtılmamış veya güvenilirliği belirsiz içme suyu
• Tuvalet sonrası el hijyenine dikkat edilmemesi
• Çatal, kaşık, bardak gibi eşyaların ortak kullanılması
• Ailede bakteriyi taşıyan bireylerin bulunması

Yetişkin yaşta yeni enfeksiyon kapma olasılığı çocukluğa göre belirgin şekilde düşüktür. Bu nedenle başarılı bir tedaviden sonra yeniden enfeksiyon, iyi hijyen koşullarında nispeten seyrek görülür.

Helikobakter Pilori Belirtileri Nelerdir?

İşin en şaşırtıcı yanı, bu bakteriyi taşıyan kişilerin büyük çoğunluğunun hiçbir şikâyetinin olmamasıdır. Bakteri midede yıllarca sessizce kalabilir ve ancak gastrit veya ülser geliştiğinde belirti verir. Helikobakter pilori belirtileri aslında bu bakterinin yol açtığı mide hastalıklarının belirtileridir. En sık görülenler şunlardır:

• Mide üst kısmında yanma veya kemirici ağrı (özellikle açken ya da gece)
• Yemekten sonra çabuk doyma ve uzun süren dolgunluk hissi
• Şişkinlik, gaz ve sık geğirme
• Bulantı, bazen kusma
• İştahsızlık
• Ağız kokusu (her zaman H. pylori kaynaklı değildir)

Bu belirtiler fonksiyonel dispepsi, reflü veya safra kesesi sorunları gibi pek çok başka durumla da ortaya çıkabilir. Yani şikâyetlere bakarak “bende kesin mide mikrobu var” demek mümkün değildir; tanı için test gerekir.

Mide dışı ilişkiler

Bu bakteri yalnızca mideyi ilgilendiren bir sorun olarak görülmemelidir. Güncel kılavuzlar, nedeni açıklanamayan demir eksikliği anemisi, B12 vitamini eksikliği ve bağışıklık kaynaklı trombosit düşüklüğü (immün trombositopeni) olan kişilerde bu bakterinin araştırılmasını önerir. Bakteri, kronik gastrit yoluyla demir ve B12 emilimini bozabilir. Kronik ürtiker, cilt hastalıkları veya kalp-damar hastalıklarıyla ilgili ilişkiler de araştırılmaktadır; ancak bu konulardaki kanıtlar henüz kesin değildir.

Helikobakter Pilori Hangi Hastalıklarla İlişkilidir?

Bakteriyi taşıyan herkeste hastalık gelişmez. Ancak taşıyıcılık süresi uzadıkça mide zarında bir dizi değişiklik ortaya çıkabilir:

• Kronik gastrit: Bakteri taşıyan hemen herkeste mikroskopik düzeyde mide iltihabı vardır.
• Mide ve onikiparmak bağırsağı ülseri: Ülserlerin önemli bir kısmından H. pylori sorumludur. Bakteri tedavi edildiğinde ülserin tekrarlama riski belirgin şekilde azalır.
• Atrofik gastrit ve intestinal metaplazi: Uzun süreli iltihap, mide zarının incelmesine ve hücre yapısının değişmesine yol açabilir. Bunlar mide kanseri öncesi değişiklikler olarak kabul edilir.
• Mide kanseri: Mide kanserlerinin büyük çoğunluğunun arka planında H. pylori vardır.
• MALT lenfoma: Midenin nadir görülen bir lenf dokusu tümörüdür; erken evrede bakterinin tedavisiyle gerileyebilir.

Burada önemli bir noktanın altını çizmek isterim: Bu bakteriyi taşıyan insanların çok küçük bir kısmında kanser gelişir. Ancak toplumda bu kadar yaygın olduğu için, toplam sayıya bakıldığında önemli bir halk sağlığı sorunudur. İyi haber şu ki tedavi riski azaltıyor. Randomize kontrollü çalışmaları birleştiren Cochrane analizinde, sağlıklı taşıyıcılarda bakterinin tedavi edilmesi mide kanseri sıklığını yaklaşık yüzde 46, mide kanserine bağlı ölümleri ise yaklaşık yüzde 39 azaltmıştır. Bu çalışmaların çoğunun Asya’da yapıldığını da not etmek gerekir.

Helikobakter Pilori Tanısında Kullanılan 4 Test Yöntemi

Doğru testi seçmek, hem doğru tanı hem de gereksiz tedaviden kaçınmak için önemlidir. Kullanılan dört temel yöntem şunlardır:

1. Üre nefes testi (üfleme testi)

Hasta, işaretli karbon atomu içeren bir üre çözeltisi veya tableti içer. Midede bakteri varsa, bakterinin üreaz enzimi bu üreyi parçalar ve işaretli karbon nefesle dışarı atılır. Önce ve sonra alınan nefes örnekleri karşılaştırılır. Üre nefes testi ağrısız, hızlı ve güvenilirdir; hem ilk tanıda hem de tedavinin başarısını kontrol etmede en çok tercih edilen yöntemlerden biridir.

2. Gaitada antijen testi

Dışkı örneğinde bakteriye ait protein parçaları (antijenler) aranır. Monoklonal antikor kullanan laboratuvar testleri, üre nefes testine yakın doğruluk sunar. Gaitada antijen testi aktif enfeksiyonu gösterir ve tedavi sonrası kontrolde de kullanılabilir. Raporlarda sıkça görülen “H. pylori direkt antijen negatif” ifadesi, test anında dışkıda bakteri antijeni saptanmadığı anlamına gelir.

3. Kanda antikor testi (seroloji)

Kanda bakteriye karşı oluşmuş antikorlara bakılır. Sorun şu: Antikorlar, bakteri temizlendikten sonra da aylarca hatta yıllarca kanda kalabilir. Bu yüzden kan testi pozitifliği, “şu anda enfeksiyon var” anlamına gelmeyebilir ve tedavinin başarılı olup olmadığını kontrol etmek için kullanılmaz. Kılavuzlar, rutin tanıda nefes veya gaita testini tercih eder. Mide zarının genel durumunu kan yoluyla değerlendiren farklı bir yaklaşımı GastroPanel testi yazımda anlattım.

4. Endoskopi ve biyopsi

Ağızdan girilen ince bir kamerayla mide incelenir ve küçük doku örnekleri alınır. Biyopside bakteri mikroskopla görülebilir, hızlı üreaz testi yapılabilir, gerekirse kültür veya moleküler yöntemlerle antibiyotik direnci araştırılabilir. Endoskopi; alarm belirtisi olanlarda, belirli bir yaşın üzerinde yeni başlayan şikâyetlerde ve obezite cerrahisi öncesi değerlendirmede ön plana çıkar.

Test öncesi dikkat: Yanlış negatif sonuca düşmeyin

Nefes ve gaita testleri, bakterinin sayısını geçici olarak azaltan ilaçlardan etkilenir. Maastricht VI kılavuzuna göre test öncesinde mide koruyucu proton pompası inhibitörlerinin (pantoprazol, lansoprazol, esomeprazol gibi) en az 2 hafta, antibiyotiklerin ve bizmut içeren ilaçların ise en az 4 hafta önceden bırakılması gerekir. Bu ilaçlar kesilmeden yapılan test, bakteri olduğu hâlde negatif çıkabilir. İlaç bırakmadan önce mutlaka doktorunuza danışın.

Kimler Helikobakter Pilori Testi Yaptırmalı?

Toplumda bu kadar yaygın bir bakteri için herkesin rastgele test yaptırması yerine, kılavuzların belirlediği gruplara odaklanmak daha akılcıdır. Test önerilen başlıca durumlar şunlardır:

• Hâlen veya geçmişte mide ya da onikiparmak bağırsağı ülseri olanlar
• Uzun süreli hazımsızlık (dispepsi) şikâyeti olanlar
• Birinci derece akrabalarında mide kanseri olanlar
• Nedeni açıklanamayan demir eksikliği anemisi veya B12 eksikliği olanlar
• İmmün trombositopeni tanısı alanlar
• Uzun süre aspirin veya ağrı kesici (NSAİİ) kullanacak olanlar
• MALT lenfoma tanısı alanlar ve mide kanseri nedeniyle endoskopik tedavi görenler
• Obezite cerrahisine hazırlanan hastalar

H. Pylori Tedavisi Nasıl Yapılır?

H. pylori tedavisinin amacı bakteriyi midede tamamen yok etmektir (eradikasyon). Tek bir antibiyotik yeterli olmaz; mide asidini baskılayan bir ilaçla birlikte birden fazla antibiyotik aynı anda kullanılır. Tedavi süresi bugün genellikle 14 gündür.

Tedavi neden eskisi kadar kolay değil?

Yıllarca ilk tercih olan “klasik üçlü tedavi” (mide koruyucu, amoksisilin ve klaritromisin) bugün pek çok ülkede başarısını kaybetmiştir. Bunun temel nedeni klaritromisine karşı gelişen dirençtir. Kılavuzlar, klaritromisin direncinin yüzde 15’i aştığı bölgelerde bu antibiyotiğin, direnç testi yapılmadan kullanılmamasını önerir. Türkiye bu sınırın oldukça üzerindedir: Ankara’da mide biyopsileriyle yapılan moleküler bir çalışmada klaritromisin direnci yüzde 42,6 bulunmuş ve araştırmacılar klasik üçlü tedavinin uygun bir seçenek olmadığı sonucuna varmıştır. Tedavinin bir kez başarısız olması, bir sonraki tedavide direnç riskini de artırır.

Bizmutlu dörtlü tedavi

Hem Avrupa (Maastricht VI) hem de Amerikan Gastroenteroloji Koleji (ACG, 2024) kılavuzları, direnç durumu bilinmediğinde ilk tercih olarak 14 günlük bizmutlu dörtlü tedaviyi önerir. Bu tedavi bir proton pompası inhibitörü, bizmut, tetrasiklin ve metronidazolden oluşur. Bizmut, bakteriye doğrudan etki eder ve antibiyotik direncinden daha az etkilenir. Avrupa’daki 15 binden fazla hastanın verisini inceleyen kayıt çalışmasında, uygun şekilde uygulanan bizmutlu dörtlü tedavilerle yüzde 90’ın üzerinde iyileşme oranlarına ulaşılmıştır.

Hangi ilaç kombinasyonunun, hangi dozda ve ne kadar süre kullanılacağına; önceki antibiyotik kullanımınız, alerjileriniz ve diğer ilaçlarınız göz önüne alınarak hekiminiz karar verir. İnternetteki “hazır reçetelerle” tedaviye başlamak, başarısızlık ve direnç riskini artırır.

Başarının sırrı: İlaçları eksiksiz kullanmak

Tedavi başarısızlığının en önemli nedenlerinden biri ilaçların yarıda bırakılmasıdır. Bizmut dışkıyı ve dili geçici olarak siyaha boyayabilir; bu zararsızdır. Metronidazol ağızda metalik tat ve bulantı yapabilir, tedavi süresince alkol alınmamalıdır. İshal, karın ağrısı veya şişkinlik görülebilir. Yan etkiler genellikle hafiftir ve tedavi bitince geçer. Dayanılmaz bir yan etki olursa ilacı kendi kendinize bırakmak yerine hekiminizle iletişime geçin.

Kontrol testi şart

Şikâyetlerin geçmesi, bakterinin yok olduğu anlamına gelmez. Kılavuzlar, tedavi edilen herkese tedavinin bitiminden en az 4 hafta sonra üre nefes testi veya gaitada antijen testiyle kontrol yapılmasını önerir. Bu testten önce mide koruyucu ilaçlara yine en az 2 hafta ara verilmelidir. Kan testi bu amaçla kullanılmaz.

Beslenme ve Destekler: Kanıt Ne Diyor?

“Mide mikrobu doğal yollarla nasıl yok edilir?” sorusu çok sık aranıyor. Dürüst cevap şu: Bugün için hiçbir besin, bitki veya takviyenin bu bakteriyi tek başına güvenilir şekilde temizlediği gösterilmemiştir. Sarımsak, brokoli filizi, bal veya Sakız Adası’nın damla sakızı (mastik) gibi ürünlerle ilgili laboratuvar ve küçük ölçekli çalışmalarda ilginç sonuçlar var; ancak bunlar antibiyotik tedavisinin yerini tutmaz.

Kanıtın daha güçlü olduğu alan probiyotiklerdir. Maastricht VI kılavuzu, bazı probiyotik suşlarının tedavi sırasında ishal gibi yan etkileri azaltabileceğini ve dolaylı olarak ilaç uyumunu artırabileceğini belirtir. Probiyotikler tek başına bakteriyi yok etmez; tedaviye destek olarak düşünülmelidir. Tedavi sürecinde mideyi yormayan, düzenli öğünler; az işlenmiş besinler, sebze ve meyveden zengin, Akdeniz tipi bir beslenme ve sigaradan uzak durmak, mide sağlığı için genel olarak faydalıdır. Bağırsak florası ve beslenme konusundaki yaklaşımımı fonksiyonel tıp sayfamda daha ayrıntılı bulabilirsiniz.

Obezite Cerrahisi Öncesi Helikobakter Pilori Taraması

Bu bölüm, kliniğimizde en çok soru aldığım konulardan biri. Obezite cerrahisi planlanan bir hastada helikobakter pilori durumunu bilmek neden önemli? Cevap, seçilen mide küçültme ameliyatı türüne göre biraz değişir.

Tüp mide ameliyatı öncesinde

2023’te Obesity Surgery dergisinde yayımlanan ve 6.199 hastayı içeren meta-analizde, ameliyat edilen mide dokusunda H. pylori saptanan hastalarda tüp mide sonrası genel komplikasyon riski yaklaşık 1,5 kat, zımba hattı kaçağı riski ise yaklaşık 1,9 kat daha yüksek bulunmuştur. Araştırmacılar bunun bir neden-sonuç ilişkisi olduğunu kanıtlamanın henüz mümkün olmadığını vurgular ve ameliyat öncesi tarama ile tedavinin etkisini inceleyecek ileriye dönük çalışmalara ihtiyaç olduğunu belirtir. Yani bu bulgu bir alarm değil, dikkatli olmamız için bir gerekçedir.

Gastrik bypass öncesinde

Gastrik bypass ameliyatında midenin büyük bir kısmı yerinde kalır ancak sindirim yolundan ayrılır. Bu “kalıntı mideye” ameliyattan sonra standart endoskopiyle ulaşmak çok zordur. Dolayısıyla bu bölümdeki olası bir iltihabı, ülseri veya kanser öncesi değişikliği yıllar sonra fark etmek güçleşir. Bu nedenle ameliyat öncesinde bakterinin araştırılması ve gerekiyorsa tedavi edilmesi daha da önem kazanır.

Endoskopide neler bulunabilir?

Obezite cerrahisi uygulanan 32 binden fazla hastayı içeren bir meta-analizde, ameliyat öncesi endoskopi veya çıkarılan mide dokusunda yaklaşık yüzde 3 oranında atrofik gastrit ve yüzde 2-3 oranında intestinal metaplazi saptanmıştır. Rutin H. pylori taraması ve tedavisi yapılan çalışmalarda atrofik gastrit oranı daha düşük bulunmuştur. Bu bulgular, ameliyat öncesi endoskopinin ve H. pylori değerlendirmesinin hangi ameliyat tekniğinin seçileceğini de etkileyebileceğini gösterir.

Pratikte ameliyat öncesi hazırlık sürecinde H. pylori pozitif çıkan hastalarda tedavinin zamanlaması, ameliyat tarihi ve kontrol testi birlikte planlanır. Bu, ameliyatı genellikle geciktirmez ama iyi bir planlama gerektirir.

Tedaviden Sonra Helikobakter Pilori Tekrar Eder mi?

Kontrol testi negatif çıktıktan sonra bakterinin geri dönmesi iki şekilde olabilir: Ya tedavi aslında tam başarılı olmamıştır ve bakteri baskılanıp yeniden çoğalmıştır, ya da kişi yeniden enfekte olmuştur. Yetişkinlerde yeni enfeksiyon kapma riski düşük olduğu için, kontrol testi doğru zamanda ve doğru hazırlıkla yapıldıysa uzun vadede sonuç genellikle kalıcıdır. Aile içinde bakteri taşıyan başka bireyler varsa, onların da hekimleriyle değerlendirilmesi düşünülebilir. Şikâyetleriniz yeniden başlarsa test tekrarlanabilir.

Mide sağlığı ve obeziteyle ilgili kısa anlatımlar için YouTube kanalım Cerrah ve Ötesi üzerinden de içerikleri takip edebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Helikobakter pilori kendiliğinden geçer mi?

Yetişkinlerde helikobakter pilori genellikle kendiliğinden geçmez. Tedavi edilmediğinde bakteri midede yıllarca, çoğu zaman ömür boyu kalır. Bu nedenle tespit edildiğinde hekim değerlendirmesiyle tedavi edilmesi önerilir.

Helikobakter pilori öpüşmeyle veya aile içinde bulaşır mı?

Bakteri ağız yoluyla bulaştığı için tükürükle geçiş teorik olarak mümkündür ve aile içi bulaş en sık yoldur. Ancak yetişkinler arasında yeni enfeksiyon nispeten seyrektir. Ortak çatal, kaşık ve bardak kullanmamak ile el hijyenine dikkat etmek riski azaltır.

Üre nefes testinden önce aç mı kalmalıyım?

Evet, üre nefes testi genellikle birkaç saatlik açlıkla yapılır; süreyi testi yaptıracağınız laboratuvara sorun. Daha da önemlisi, mide koruyucu ilaçları en az 2 hafta, antibiyotik ve bizmutlu ilaçları en az 4 hafta önceden hekiminize danışarak bırakmanızdır.

Kan testinde helikobakter pilori pozitif çıktı, tedavi olmalı mıyım?

Kan testindeki antikor pozitifliği geçmişteki bir enfeksiyonu da gösterebilir. Bu nedenle tedavi kararından önce aktif enfeksiyonu gösteren üre nefes testi veya gaitada antijen testiyle doğrulama yapılması genellikle daha doğrudur.

Tedavi sırasında probiyotik kullanabilir miyim?

Bazı probiyotik suşları tedaviye bağlı ishal gibi yan etkileri azaltabilir. Ancak probiyotikler bakteriyi tek başına yok etmez. Hangi ürünün ne zaman kullanılacağını tedavinizi yöneten hekimle birlikte planlayın.

Helikobakter pilori kilo almaya veya kilo vermeye engel olur mu?

Helikobakter pilorinin vücut ağırlığı üzerindeki etkisi konusunda çalışmalar çelişkili sonuçlar vermektedir ve doğrudan kilo aldırdığı ya da verdirdiği kanıtlanmamıştır. Ancak yarattığı mide şikâyetleri beslenme düzenini etkileyebilir. Obezite cerrahisi planlanan hastalarda ise ameliyat öncesi değerlendirmenin bir parçası olarak ele alınması önerilir.

Tedaviden sonra kontrol testini ne zaman yaptırmalıyım?

Kontrol testi, tedavinin bitiminden en az 4 hafta sonra üre nefes testi veya gaitada antijen testiyle yapılmalıdır. Testten önce mide koruyucu ilaçlara en az 2 hafta ara verilmesi gerekir.

Kaynaklar

1. Malfertheiner P, Megraud F, Rokkas T, et al. Management of Helicobacter pylori infection: the Maastricht VI/Florence consensus report. Gut. 2022;71(9):1724-1762. doi:10.1136/gutjnl-2022-327745
2. Chey WD, Howden CW, Moss SF, et al. ACG Clinical Guideline: Treatment of Helicobacter pylori Infection. Am J Gastroenterol. 2024;119(9):1730-1753. doi:10.14309/ajg.0000000000002968
3. Hooi JKY, Lai WY, Ng WK, et al. Global Prevalence of Helicobacter pylori Infection: Systematic Review and Meta-Analysis. Gastroenterology. 2017;153(2):420-429. doi:10.1053/j.gastro.2017.04.022
4. Ozaydin N, Turkyilmaz SA, Cali S. Prevalence and risk factors of Helicobacter pylori in Turkey: a nationally-representative, cross-sectional, screening with the 13C-Urea breath test. BMC Public Health. 2013;13:1215. doi:10.1186/1471-2458-13-1215
5. Özden Y, Bulur O. Prevalence of Helicobacter pylori infection in geriatric adults: a single-center cohort study from Türkiye. Turk J Gastroenterol. 2026;37(3):380-386. doi:10.5152/tjg.2025.25499
6. Yüzügüldü B, Üstün Y, Arslankoz S, et al. Clarithromycin-resistant Helicobacter pylori in Ankara, Turkey: Detection by real-time PCR in formalin-fixed paraffin-embedded gastric biopsy samples. New Microbiol. 2024;47(4):324-329. PubMed: 39998395
7. Ford AC, Yuan Y, Forman D, Hunt R, Moayyedi P. Helicobacter pylori eradication for the prevention of gastric neoplasia. Cochrane Database Syst Rev. 2020;7(7):CD005583. doi:10.1002/14651858.CD005583.pub3
8. Olmedo L, Calvet X, Gené E, et al. Evolution of the use, effectiveness and safety of bismuth-containing quadruple therapy for Helicobacter pylori infection between 2013 and 2021: results from the European registry on H. pylori management (Hp-EuReg). Gut. 2024;74(1):15-25. doi:10.1136/gutjnl-2024-332804
9. Marcolin P, Machado Berleze M, Polettini J, et al. The Impact of Helicobacter pylori on Laparoscopic Sleeve Gastrectomy Postoperative Complications: a Systematic Review and Meta-analysis. Obes Surg. 2023;33(11):3649-3657. doi:10.1007/s11695-023-06858-y
10. Wang S, Wang Q, Xu L, et al. Beware Pathological Findings of the Stomach in Patients Undergoing Bariatric Surgery: a Systematic Review and Meta-analysis. Obes Surg. 2020;31(1):337-342. doi:10.1007/s11695-020-05029-7